Bezpłatne szczepienia przeciw HPV dla dzieci i młodzieży

Rozwój programu szczepień przeciw HPV

Rządowy ogólnopolski program bezpłatnych szczepień HPV dla dziewcząt i chłopców rozpoczął się 1 czerwca 2023 r. jako element realizacji założeń Narodowej Strategii Onkologicznej 2020–2030. Program opiera się na rekomendacjach Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT), które potwierdzają wysoką skuteczność szczepień w zapobieganiu nowotworom szyjki macicy. Od 1 września 2024 rozszerzono program umożliwiając szczepienia dzieci w szkołach. Do tej pory do realizacji programu szczepień przeciw HPV w szkołach przystąpiło prawie 40% placówek w Polsce, a dzięki zaangażowaniu przedstawicieli szkół, POZ i Państwowej Inspekcji Sanitarnej, wykonano blisko 85 tysięcy szczepień.  Mimo wielu wyzwań udało się w krótkim czasie skutecznie wdrożyć program, który stanowi ważny krok w kierunku osiągnięcia celu Ministerstwa Zdrowia, jakim jest wyszczepienie 60% młodzieży do końca 2028 roku.

Eksperci podkreślają, że szczepienia przeciw HPV to skuteczna profilaktyka nowotworów, a kluczową rolę w powodzeniu programu odgrywa edukacja rodziców, pracowników szkół i samych dzieci w zakresie znaczenia szczepień ochronnych.

Refundacja szczepionek przeciw HPV

Dzieci i młodzież w wieku 9-14 lat

Od 1 września 2024 roku program zapewnia bezpłatne szczepienia  dzieci i młodzieży w wieku od 9 do 14 lat, dla których do wyboru dostępne są bezpłatnie dwa preparaty:

• Cervarix (2-walentna szczepionka) – chroni przed typami 16 i 18 wirusa HPV, które odpowiadają za większość przypadków raka szyjki macicy,
• Gardasil 9 (9-walentna szczepionka) – zapewnia szerszą ochronę, obejmującą dodatkowo typy 6, 11, 31, 33, 45, 52 i 58.

Rodzice, w porozumieniu z lekarzem, mogą wybrać odpowiedni preparat dla swojego dziecka. Aby skorzystać z programu, szczepienie musi być rozpoczęte przed ukończeniem 14. roku życia, drugą dawkę należy podać w odstępie 6–12 miesięcy. 

Młodzież w wieku 14-18 lat

Dla młodzieży w wieku powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat pełną refundacją objęty jest preparat Cervarix. Szczepionka Gardasil 9 w tej grupie wiekowej jest dostępna za pełną odpłatnością albo z częściową refundacją, w zależności od decyzji samorządów, zgodnie z prowadzoną przez nie polityką zdrowotną

• Bezpłatne szczepienia HPV mogą być realizowane w każdej przychodni POZ. Zapis na szczepienie można umówić w dowolnej przychodni POZ, niezależnie od miejsca, gdzie dziecko ma złożoną deklarację.
• Rejestracja odbywa się przez przychodnię POZ , Internetowe Konto Pacjenta (IKP), aplikację mojeIKP lub lokalnie w punktach szczepień.
• Szkoły podstawowe również mogą być miejscem realizacji szczepień. Jeżeli szkoła Twojego dziecka uczestniczy w programie szczepień przeciw HPV, możesz wyrazić zgodę na zaszczepienie dziecka przez lekarza lub pielęgniarkę na terenie szkoły. W razie wątpliwości zapytaj przedstawicieli placówki, jak zapisać dziecko na szczepienie HPV. Zgoda rodziców lub opiekunów w formie pisemnej (deklaracja) jest wymagana, aby dziecko zostało zaszczepione w szkole.

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest jedną z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą bliskich kontaktów, w tym seksualnych. Szacuje się, że nawet 80% aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn w ciągu życia było lub będzie zakażonych HPV, a połowę zakażeń stanowią osoby w wieku 15–25 lat.

Większość przypadków raka szyjki macicy jest następstwem przewlekłej infekcji HPV. Wirus może również prowadzić do rozwoju raka sromu, pochwy, prącia, odbytu oraz nowotworów głowy i szyi, w tym krtani, gardła, migdałków i języka u osób obu płci. Dodatkowo, zakażenia typami nieonkogennymi (HPV 6 i 11) powodują występowanie brodawek płciowych (kłykcin kończystych).

Badania kliniczne i obserwacje populacyjne potwierdzają, że szczepienie zmniejsza o ponad 90% ryzyko wystąpienia zmian przedrakowych i zachorowania na raka szyjki macicy oraz innych nowotworów wywoływanych przez HPV.

Szczepienia przeciw HPV, obok regularnych badań cytologicznych, stanowią kluczowy element profilaktyki nowotworowej. Trzeba pamiętać, że szczepionka nie zastępuje badań przesiewowych szyjki macicy (test HPV HR i cytologia na podłożu płynnym LBC), które należy regularnie wykonywać co 1-3 lata w zależności od decyzji lekarza.

Szczepienie przeciw HPV jest najskuteczniejsze, gdy zostanie wykonane przed pierwszym kontaktem z wirusem, czyli zwykle w wieku 9–14 lat. W tym okresie organizm reaguje na szczepionkę silniejszą odpowiedzią immunologiczną, co zapewnia lepszą i trwalszą ochronę przed zakażeniem. Dodatkowo młodsze dzieci potrzebują jedynie dwóch dawek szczepionki, co ułatwia realizację pełnego cyklu szczepienia. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami, szczepienie rekomendowane jest zarówno dziewczętom, jak i chłopcom w wieku 9-14 lat. Choć szczepienie można wykonać także w późniejszym wieku, jego największa skuteczność obserwowana jest przed rozpoczęciem aktywności seksualnej.

Celem szczepienia jest zapobieganie przewlekłym zakażeniom wirusem HPV i chorobom, które mogą być ich następstwem – w tym rakowi szyjki macicy, odbytu, prącia, a także nowotworom głowy i szyi.

Warto podkreślić, że nie określono limitu wieku, powyżej którego nie należy się szczepić. Osoby dorosłe, nawet te, które przeszły zakażenie HPV mogę odnieść korzyść ze szczepienia, ponieważ możliwe jest ponowne zakażenie innym podtypem wirusa HPV. Fakt wcześniejszego kontaktu z wirusem nie stanowi przeciwwskazania do zaszczepienia.